Thursday, April 11, 2013

Bitcoin, νομίσματα, χρυσός: Τι είναι το καθένα και ποιο είναι φούσκα;

Αν και ο χρόνος είναι περιορισμένος, και τα θέματα πολλά, δέχομαι αρκετά μηνύματα από αναγνώστες που μου ζητούν να γράψω για τη νέα "μόδα" της εποχής, το bitcoin. Η αλήθεια είναι πως το θεωρώ ως μια φούσκα, η οποία θα φουσκώσει και μετά θα ξεφουσκώσει, όπως πχ έγινε με το χρηματιστήριο επί Σημίτη: Όσοι ήταν "ξύπνιοι επενδυτές" και επένδυσαν νωρίς, αλλά φρόντισαν να εξαργυρώσουν νωρίς τα κέρδη τους, πριν την πτώση, έβγαλαν πολλά λεφτά, οι περισσότεροι όμως βγήκαν χαμένοι διότι νόμιζαν -λανθασμένα- ότι η ανοδική πορεία των μετοχών θα συνεχιζόταν.

Τέλος πάντων, επειδή θεωρώ το bitcoin ως φούσκα, έλεγα να μη γράψω, τουλάχιστον όχι πριν γράψω για άλλα, πιο σημαντικά θέματα. Άλλωστε, εγώ δεν είμαι και επαγγελματίας trader στις αγορές, ούτε κάνω ανάλυση με σκοπό να προτείνω επενδύσεις στον αναγνώστη. Ακόμα και για το χρυσό, που θεωρώ ότι μακροπρόθεσμα θα αποτελέσει -για μία ακόμα φορά- την καλύτερη αποθήκη του πλούτου, η ανάλυση που κάνω γίνεται με σκοπό να καταννοήσουμε την οικονομική (αλλά και την πολιτική) κατάσταση του κόσμου γύρω μας, όχι για να δώσω "επενδυτικές" συμβουλές σε χρηματιστές και traders.

Ο λόγος που τελικά γράφω για το Bitcoin, είναι διότι μας δίνει τη δυνατότητα να δούμε λίγο καλύτερα το ρόλο των νομισμάτων σήμερα - άσε που παρατηρώ ότι πλέον ακόμα και άνθρωποι που είναι φτωχοί και άνεργοι έχουν...."ξεχάσει" τα προβλήματα τους αυτά (!) και με ρωτάνε...για το Bitcoin, που πλέον παίρνει χαρακτηριστικά "μανίας".

Καταρχήν λοιπόν ας δούμε μερικές βασικές αρχές για το ρόλο των νομισμάτων και του χρήματος:

Γενικά, ο καπιταλισμός είναι το "σύστημα της αγοράς", δηλαδή ένα σύστημα ατομικής ιδιοκτησίας, όπου ο καθένας πουλάει τα εμπορεύματα και τις υπηρεσίες του σε κάποιον άλλο (ακόμα και ο εργάτης είναι ένας ιδιότυπος έμπορος, που πουλά την εργατική του δύναμη στον εργοδότη).

Αρχικά, οι αγοραπωλησίες αυτές γίνονταν σε είδος (πχ ένα κιλό λάδι για ένα κιλό πατάτες). Επειδή όμως αυτό δεν είναι πάντα πρακτικό, δημιουργήθηκε η ανάγκη για ένα "υπερεμπόρευμα", δηλαδή για το χρήμα, που θα χρησίμευε ως μέτρο σύγκρισης όλων των άλλων εμπορευμάτων και υπηρεσιών, και θα το χρησιμοποιούσαμε για τις συναλλαγές μας. Αυτό το "υπερεμπόρευμα" είναι ο χρυσός, που επικράτησε εδώ και χρόνια έναντι όλων των άλλων που δοκιμάστηκαν (δεν είναι τυχαίο που όλες οι κεντρικές τράπεζες του κόσμου έχουν χρυσό πέρα από τα νομίσματα, αλά δεν έχουν, ούτε πολυενδιαφέρονται να αποκτήσουν άλλα πολύτιμα μέταλλα, διαμάντια, ή οτιδήποτε άλλο). Ο χρυσός είναι το χρηματικό ισοδύναμο οποιουδήποτε άλλου εμπορεύματος ή υπηρεσίας, δηλαδή κάθε εμπόρευμα ή υπηρεσία μπορεί να αντιστοιχιστεί σε κάποια συγκεκριμένη ποσότητα χρυσού.

Υπάρχει όμως και μια τρίτη επιλογή: Αντί να πληρώσω κατευθείαν "σε είδος", ή να πληρώσω σε χρήμα (χρυσό) για κάποιο εμπόρευμα ή υπηρεσία, μπορώ να υπογράψω ένα γραμμάτιο (δάνειο/πίστωση), και να το ξεπληρώσω στο μέλλον, με κάποιον μελλοντικό πλούτο που [υποτίθεται ότι] θα αποκτήσω.

Τα σημερινά νομίσματα, για τα οποία δεν ισχύει ο κανόνας του χρυσού, εμπίπτουν σε αυτή την κατηγορία: Οι κεντρικές τράπεζες μοχλεύουν τα αποθέματα χρυσού που έχουν, τυπώνοντας πολλαπλάσιες ποσότητες νομίσματος, ώστε να κάνουν επενδύσεις, και αν οι επενδύσεις αυτές πάνε καλά, τότε όντως τα "παραπανίσια" νομίσματα που τυπώθηκαν θα αντιστοιχιστούν σε πραγματικά προιόντα και υπηρεσίες που παράχθηκαν στο μέλλον. Αν όμως οι επενδύσεις δεν πάνε καλά, τότε τα "παραπανίσια" νομίσματα που τυπώθηκαν ΔΕΝ μπορούν να αντιστοιχιστούν σε πραγματικά εμπορεύματα και υπηρεσίες, και άρα δεν αντιστοιχούν σε πραγματικό πλούτο, άρα δεν έχουν αξία (υποτίμηση νομίσματος). [ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Όπως βλέπουμε, η νομισματική αυτή πίστωση χρησιμοποιείται ως τρόπος για να "κινηθεί η αγορά", ειδικά στην εποχή μας που για μια σειρά από λόγους η "κλασσική" βιομηχανική παραγωγή στη Δύση έχει σαπίσει. Κρατήστε το αυτό το στοιχείο για τη συνέχεια, θα μας χρειαστεί].

Πού κολλάνε όλα αυτά όμως με το bitcoin;

Πριν κάνουμε οποιαδήποτε "τεχνική" ανάλυση για το Bitcoin, οφείλουμε λοιπόν να πούμε ότι το Bitcoin δε βασίζεται πουθενά (ακόμα και τα νομίσματα που τυπώνουν τα κράτη βασίζονται σε κάποια αποθέματα χρυσού, τα οποία βέβαια έχουν μοχλευτεί).

Όμως, και εδώ είναι το ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης, στην πραγματικότητα ούτε ο χρυσός "βασίζεται" κάπου. Το ότι ο χρυσός αναδείχθηκε ως το "υπερεμπόρευμα" ήταν μια αυθαίρετη παραδοχή μεταξύ των ανθρώπων: Δηλαδή αυτό που έγινε ήταν ότι οι άνθρωποι δοκίμασαν διάφορα άλλα αντικείμενα (πχ δοκίμασαν άλλα μέταλλα, ακόμα και το αλάτι ή το σιτάρι χρησιμοποιήθηκαν στην αρχή), αλλά τελικά οι άνθρωποι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο χρυσός ήταν το καταλληλότερο υλικό για να παίξει το ρόλο του υπερεμπορεύματος, διότι ήταν σπάνιο, ανθεκτικό, μεταφερόταν εύκολα, κτλ.

Αυτό λοιπόν που ουσιαστικά μας λένε οι υποστηρικτές του bitcoin (έστω και αν μερικοί δεν το συνειδητοποιούν καν) είναι το εξής: "Και γιατί ρε παιδιά να μετράμε τα πάντα σε χρυσό; Γιατί να μην τα μετράμε σε bitcoins;"

Άλλωστε, σήμερα επικρατεί "νομισματικός πόλεμος", με τους ιμπεριαλιστές να τυπώνουν τρισεκατομμύρια, και μάλιστα όλα αυτά τα νομίσματα που τυπώνουν ΔΕΝ τα χρησιμοποιούν ώστε να κάνουν κάποια παραγωγική επένδυση και να βρει ο εργάτης δουλειά, να παραχθεί πλούτος, κτλ, αλλά τα χρησιμοποιούν για να διασώσουν τις χρεωκοπημένες τράπεζες. Αυτό εξοργίζει -δικαιολογημένα- τον κόσμο, ρίχνει την αξία των νομισμάτων, και επίσης δημιουργεί -δικαιολογημένα- φόβο στον κόσμο για το αν θα ξεσπάσει υπερπληθωρισμός, ή τέλος πάντων για το αν η αξία του νομίσματος θα πέσει πολύ περισσότερο στο μέλλον. Με απλά λόγια, ο κόσμος βλέπει την άρχουσα τάξη να κάνει "πάρτι" με τα νομίσματα, με εμάς να μην είμαστε καλεσμένοι και να μην ξέρουμε τι μέλλει γενέσθαι ούτε σε ότι αφορά τα νομίσματα που χρησιμοποιούμε, ούτε και γενικότερα.

Μέσα λοιπόν σε αυτό το κλίμα δυσπιστίας και "έλλειψης εμπιστοσύνης", γιατί να μην αλλάξουμε το "υπερεμπόρευμα" που χρησιμοποιούμε; Αντί για χρυσό και τα μοχλευμένα του παράγωγα (δηλαδή τα νομίσματα), ας χρησιμοποιήσουμε bitcoins! Όχι τίποτα άλλο, αλλά θα δώσουμε έτσι και ένα γερό μάθημα στους τραπεζίτες που έχουν μαζέψει ένα σωρό τόνους χρυσού, έχουν τυπώσει ακόμα περισσότερα νομίσματα, και τώρα μας ελέγχουν οικονομικά όλους και μας κάνουν ότι θέλουν. Άστους όλους αυτούς να έχουν τον χρυσό και τα νομίσματα, και εμείς ας χρησιμοποιήσουμε τα bitcoins, αχρηστεύοντας ουσιαστικά όλη αυτή την "αριστοκρατία του χρήματος", που μας έχει ρημάξει τις ζωές! Αν κανένας δε δέχεται το χρυσό και τα νομίσματα που προκύπτουν από αυτόν, και χρησιμοποιεί κάτι άλλο (όπως τα bitcoins), τότε η "αριστοκρατία του χρήματος" την έβαψε, έτσι δεν είναι;

Μάλιστα, αξίζει να αναφέρουμε εδώ και κάτι ακόμα, που μου φάνηκε ενδιαφέρον όταν πρωτοδιάβασα για το bitcoin:

Το bitcoin πλασάρεται ως ένα "ψηφιακό" και άρα "μοντέρνο" νόμισμα, όμως η φιλοσοφία πάνω στην οποία έχει δημιουργηθεί είναι αρκετά "παλαιομοδίτικη" (όχι πως αυτό είναι αναγκαστικά κάτι το κακό βέβαια):

Τα Bitcoins δημιουργούνται -χονδρικά- στον υπολογιστή ενός χρήστη, ο οποίος κάνει το λεγόμενο "data mining", δηλαδή "εξόρυξη δεδομένων" [Hint: Κάτι θυμίζει αυτό σε όσους γνωρίζουν από που προκύπτει το σημερινό χρήμα στην κοινωνία, μιας και ο χρυσός επίσης προκύπτει μετά από εξόρυξη, αν και η εξόρυξη του χρυσού είναι "πραγματική", και όχι ψηφιακή].

Ο υπολογιστής δηλαδή εκτελεί διάφορους αλγόριθμους και περίπλοκους μαθηματικούς υπολογισμούς, και το τελικό αποτέλεσμα όλων αυτών των υπολογισμών είναι να βρεθεί ένα bitcoin (κάπως σαν το χρυσό, όπου σκάβεις, σκάβεις, σκάβεις, και στο τέλος βρίσκεις το χρυσό).

Οι ομοιότητες δεν σταματούν εδώ, καθώς το bitcoin έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να υπάρχει μια συγκεκριμένη ποσότητα Bitcoins, και όχι διαρκώς να παράγονται καινούργια εις το διηνεκές (το bitcoin δηλαδή έχει το χαρακτηριστικό της σπανιότητας, όπως ακριβώς και ο χρυσός, που και αυτός υπάρχει σε μια συγκεκριμένη ποσότητα, και όχι άπειρη).

Όλα αυτά βέβαια που έχουμε γράψει μέχρι τώρα ακούγονται ωραία - πού είναι λοιπόν το πρόβλημα και γιατί σας είπα από την αρχή-αρχή της ανάρτησης ότι θεωρώ το Bitcoin φούσκα;

Καταρχήν, υπάρχουν πολλά μικρά "τεχνικά" προβλήματα με το Bitcoin. Για παράδειγμα, δε μπορεί να υιοθετηθεί παγκοσμίως διότι...πολλοί άνθρωποι δεν έχουν καν πρόσβαση σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές, ούτε έχουν τις γνώσεις για να τους χρησιμοποιήσουν, και ούτε προβλέπεται να υπάρχουν τέτοιου είδους υποδομές στο άμεσο τουλάχιστον μέλλον. Πώς να δεχτούν αυτοί οι άνθρωποι να αντικατασταθεί ο χρυσός και τα νομίσματα από το Bitcoin όταν δε θα μπορούν καν να το χρησιμοποιήσουν;

Πέρα όμως από τα διάφορα τέτοια "τεχνικά" προβλήματα, υπάρχουν και ζητήματα οικονομικής και πολιτικής φύσης που δε μπορούν να αγνοηθούν:

Καταρχήν, το πιο προφανές οικονομικό πρόβλημα που θα έχει να αντιμετωπίσει μια καπιταλιστική κοινωνία που βασίζεται στο bitcoin είναι...το ίδιο πρόβλημα που είχε να αντιμετωπίσει ότι χρησιμοποιούσε τον "κανόνα του χρυσού": Επειδή ο χρυσός είναι σπάνιος, τα κράτη δε μπορούν να τυπώσουν όσο χρήμα θέλουν ώστε να "κινηθεί η αγορά", και άρα με την παραμικρή κρίση θα υπάρχει μεγάλο πρόβλημα (δε θα μπορούν πχ να εφαρμόσουν κευνσιανισμό, και θα είναι υποχρεωμένοι να εφαρμόζουν αναγκαστικά "λιτότητα", θα έχουμε μεγάλες καταρρεύσεις, κτλ).

Αφού το bitcoin είναι και αυτό "σπάνιο" (δηλαδή πεπερασμένο σε ποσότητα και όχι άπειρο), θα υπάρχει η ίδια ακριβώς γκρίνια, αφού ο κόσμος θα ζητά πιστώσεις και δάνεια, μπας και γίνουν κάποιες παραγωγικές επενδύσεις και βρει ο εργάτης δουλειά. Όμως, τα bitcoins είναι σπάνια. Στο σημερινό σύστημα με το χρυσό, ο καπιταλισμός βρήκε βέβαια τη "λύση": Κατάργησε τον "κανόνα του χρυσού" και τον μόχλευσε, ώστε να τυπώσει νομίσματα σε πολλαπλάσιες ποσότητες. Βέβαια, αν αυτή η υπερπληθώρα νομισμάτων δεν αντιστοιχιστεί σε πραγματική παραγωγή πλούτου, τότε θα εκδηλωθεί υπερπληθωρισμός, αλλά τέλος πάντων είναι και αυτό ένα "αναγκαίο κακό" καμιά φορά.

Ο καπιταλισμός πάντως δε γυρνά στον "κανόνα του χρυσού", καθώς τα νομίσματα θα χρησιμοποιούν για να υπάρχει πίστωση, απλά θα κυκλοφορεί παράλληλα και ο χρυσός σε πολύ αυξημένη ισοτιμία, ως η μοναδική αποθήκη του πλούτου που διατηρεί σταθερή την αξία της για όποιον θέλει μακροπρόθεσμη αποταμίευση (κυρίως του πλούσιους δηλαδή). Τέλος πάντων, έστω και έτσι, ο καπιταλισμός δείχνει ότι έχει τον τρόπο να δώσει στην κοινωνία ένα μέσο για πίστωση (το νόμισμα), και παράλληλα να της δώσει και ένα μέσο για σταθερή αποταμίευση πλούτου (το χρυσό). Με το Bitcoin τι θα γίνει; Το bitcoin είναι σταθερή αποθήκη πλούτου, όπως ο χρυσός, αλλά δεν προβλέπει τη μόχλευση του (ενώ ο χρυσός μπορεί να μοχλευτεί με τα νομίσματα). Άρα, σε ένα καθεστώς τύπου bitcoin θα υπάρχει πρόβλημα όταν θα θελήσει κάποιος να δώσει παραπάνω πίστωση, διότι δεν υπάρχει κάποια τέτοια πρόβλεψη.

Πέρα όμως από όλα αυτά, υπάρχει και ένα "κλασσικό" πρόβλημα που κατά την άποψη μου είναι ανυπέρβλητο, και τελικά αυτό θα οδηγήσει στο "ξεφούσκωμα" του bitcoin:

Στην πραγματικότητα, όπως θα έχετε ήδη καταλάβει, το Bitcoin δεν είναι και τόσο καινούργιο και "πρωτοποριακό" όσο διαφημίζεται. Είναι απλά μια "ψηφιακή εκδοχή" των παλιών νομισμάτων με τον "κανόνα του χρυσού". Για πιο λόγο να πολεμήσουν οι λαοί για να αντικαταστήσουν το χρυσό και τα νομίσματα που υπάρχουν τώρα με μια "ψηφιακή" εκδοχή τους; Το σύστημα δηλαδή δεν θα αλλάξει, απλά θα αλλάξει το "νομισματικό περίβλημα" του. Αξίζει να πολεμήσει κανείς για να αλλάξει τα "ρούχα του αυτοκράτορα", αλλά να αφήσει ίδιο και απαράλλαχτο το "αυτοκρατορικό σύστημα" αυτό καθεαυτό;

Επίσης, σε τέτοιες περιπτώσεις θα πρέπει να λαμβάνουμε πολύ σοβαρά υπόψη μας τον ιστορικό παράγοντα, διότι ο χρυσός και τα νομίσματα που προέρχονται από τη μόχλευση του είναι αποτέλεσμα αιώνων μάχης. Μπορεί οι περισσότεροι να μην το αντιλαμβάνονται/συνειδητοποιούν/σκέφτονται, αλλά πίσω από κάθε κόκκο χρυσού κρύβεται πολύ αίμα και πολλές μάχες, που δώθηκαν για το ποιος θα τον αποκτήσει μέσα στους αιώνες. Αυτό σημαίνει ότι ο χρυσός (και τα νομισματικά του παράγωγα) είναι το πιο "πολιτικό" μέταλλο που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα, και άρα ναι μεν ξεκίνησε ως "αυθαίρετη σύμβαση", αλλά πλέον κουβαλάει μέσα του ένα μεγάλο ιστορικό, οικονομικό και πολιτικό-στρατιωτικό "κεφάλαιο". Οι κάτοχοι του, ειδικά οι "γίγαντες" αυτού του κόσμου (κεντρικές τράπεζες, μεγάλα ιμπεριαλιστικά κράτη, ιδιώτες-κροίσοι, κτλ) γνωρίζουν τον πλούτο που κρύβει μέσα του ο χρυσός, και γι' αυτό δίνουν μάχες για να συσσωρεύσουν όσο περισσότερο μπορούν; Δείτε πχ το πως η Κίνα, η Ρωσία, η Σαουδική Αραβία και ένα τέτοια μεγάλα ιμπεριαλιστικά κράτη που έχουν πλεονάσματα (δηλαδή έχουν λεφτά για ξόδεμα/αποταμίευση) αγοράζουν χρυσό σαν τρελά, σε τεράστιες ποσότητες, ανεξαρτήτως τιμής. Τους βλέπετε να αγοράζουν bitcoins; Δε νομίζω.

Αν μιλάμε για το πως θα προχωρήσει το υπάρχων σύστημα, οι δυνάμεις που το στηρίζουν θέλουν χρυσό, και απλά δεν ασχολούνται καν με το bitcoin. Όσο για τους λαούς, δε νομίζω να επαναστατήσουν και να χύσουν αίμα απλά για να....αλλάξουν το χρυσό με το bitcoin. Εδώ δεν επαναστατούν για άλλα και για άλλα, σιγά μην επαναστατήσουν για να πετύχουν μια παραλλαγή της ίδιας κατάστασης, που μάλιστα δεν ταιριάζει και με τις απαιτήσεις της εποχής (αν ο καπιταλισμός επικρατήσει, τότε κάποια στιγμή θα εφαρμόσει ένα "Σχέδιο Μαρσαλ" ή κάτι τέτοιο, ώστε να ξαναχτίσει όλα αυτά που θα έχει γκρεμίσει μετά από όλη αυτή την κρίση του 2008, και άρα προφανώς θα χρειάζεται μεγάλες πιστώσεις για να γίνει όλη αυτή η ανοικοδόμηση μέσα σε ένα νέο περιβάλλον "κινεζοποίησης", άρα το bitcoin θα είναι παντελώς ακατάλληλο όπως είδαμε και προηγουμένως, αφού δεν προβλέπει μεγάλες πιστώσεις).

Στην πραγματικότητα, δε γνωρίζω αν θα υπάρξουν αρκετοί άνθρωποι που θα αποδέχονται το bitcoin, ώστε να εξακολουθήσει να έχει μια περιορισμένη έστω κυκλοφορία στο μέλλον. Πάντως, μην περιμένετε μεγάλα πράγματα και μεγάλα κέρδη, αλλιώς θα την πατήσετε σαν τους επενδυτές του χρηματιστηρίου επί Σημίτη.

Αλλά επίσης θα ήθελα να πω και κάτι ακόμα: Άσχετα με το bitcoin ή το χρυσό ή τα δολάρια και τα ευρώ, η καλύτερη "επένδυση" που έχετε να κάνετε είναι να βάλετε το μυαλό σας να δουλέψει ψάχνοντας για ένα εναλλακτικό σύστημα, και όχι για ένα "εναλλακτικό νόμισμα" διότι αυτή εδώ η κοινωνία σάπισε, και άσχετα με το αν θα χρησιμοποιήσει χρυσό ή αν θα χρησιμοποιήσει κάτι το "ψηφιακό", το μέλλον προδιαγράφεται πολύ δύσκολο για τους εργάτες.

Η κοινωνία δε μπορεί να σωθεί με ένα νέο νόμισμα, μακάρι να ήταν τόσο απλά τα πράγματα, αλλά τα προβλήματα είναι ΠΟΛΥ ΒΑΘΥΤΕΡΑ, και αν νομίζετε ότι το Bitcoin θα υποκαταστήσει την έλλειψη παραγωγής πλούτου, τόσο σε ότι αφορά εμπορεύματα και υπηρεσίες, όσο -κυρίως- σε ότι αφορά την έλλειψη γνώσεων και σκέψης, κάνετε δυστυχώς λάθος, και απλά...επιβεβαιώνετε τα λεγόμενα μου ότι τα προβλήματα της κοινωνίας είναι πολύ βαθύτερα από μια "απλή" νομισματική αλλαγή...

Μην ανησυχείτε πολύ, γιατί όταν γεράσετε θα υπάρχουν και θα σας περιμένουν τα λεφτά της σύνταξης (χαχα, εδώ γελάνε)


Υπάρχουν ένα σωρό θέματα που τρέχουν, τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, αλλά διάλεξα στον περιορισμένο χρόνο που έχω, να ασχοληθώ με...ένα άρθρο του Forbes για το συνταξιοδοτικό των ΗΠΑ! Μην σας ξενίζει όμως που το θέμα αφορά τις "μακρινές" ΗΠΑ, διότι στην πραγματικότητα οι βασικές αρχές ισχύουν και για την Ελλάδα και για όλη τη Δύση. Και επίσης δεν αφορά μόνο το συνταξιοδοτικό, αλλά τη γενικότερη πορεία των δυτικών -κυρίως- κρατών προς το σάπισμα.

Το Forbes είναι ένα από τα πιο γνωστά ΜΜΕ της ελίτ στην Αμερική (είναι ευρύτερα γνωστό για τις λίστες που βγάζει κάθε χρόνο με τους 100 ή τους 1000 πιο πλούσιους ανθρώπους του κόσμου και κάτι τέτοια). Στο συγκεκριμένο άρθρο, περιγράφει με ομολογουμένως μεγάλη ειλικρίνεια την κατάσταση που θα επικρατήσει στο μέλλον για τους συνταξιούχους στην Αμερική.

Περιληπτικά, το άρθρο λέει ότι ένα μεγάλο μέρος των σημερινών εργατών δε θα μπορέσει καν να πάρει σύνταξη, ένα άλλο μέρος θα πάρει σύνταξη πείνας που δε θα του επιτρέπει να ζήσει, ενώ οι "τυχεροί" θα είναι όσοι "απλά" αναγκαστούν να δουλέψουν μέχρι τα βαθιά γεράματα και να βγουν σε πολύ μεγαλύτερη ηλικία σε σύνταξη. Επίσης προβλέπει ότι κάποιοι συνταξιούχοι θα αναγκαστούν, αν βέβαια μπορούν, να ξαναπιάσουν δουλειά (διότι...δε θα παίρνουν σύνταξη, ή αν παίρνουν θα είναι υπερβολικά μικρή για να τους καλύπτει). (Επίσης, να σημειωθεί ότι ειδικά για την Αμερική το Forbes προφανώς δε λογαριάζει το πόσο πολύ θα πρέπει να υποτιμηθεί η αξία του δολαρίου, ώστε να "καλυφθεί" έτσι όλο αυτό το τύπωμα πληθωριστικών $ που συμβαίνει εδώ και χρόνια. Στην πραγματικότητα δηλαδή, η κατάσταση είναι ακόμα χειρότερη για τους εργάτες ειδικά των ΗΠΑ απ' ότι λέει το Forbes).

Δυστυχώς, οι περισσότεροι σήμερα ΔΕΝ έχουν συνειδητοποιήσει την κατάσταση (άσε που οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν καν τα οικονομικά δεδομένα, μιας και τα κυρίαρχα ΜΜΕ σπάνια μιλούν τόσο ειλικρινά όσο μιλά σε αυτό το άρθρο του το Forbes, προτιμώντας -για ευνόητους λόγους- να δίνουν στους εργάτες ψεύτικες ελπίδες και υποσχέσεις ότι τάχα θα βγουν σε σύνταξη περίπου όπως η προηγούμενη γενιά και μετά θα έρχεται ο ταχυδρόμος με τα λεφτά κάθε μήνα και αυτοί απλά θα παίζουν με τα εγγονάκια τους. Αλλά και η αριστερά γενικά δεν έχει συνειδητοποιήσει ακόμα τη νέα οικονομική πραγματικότητα, και τις καταιγιστικές πολιτικές-οικονομικές εξελίξεις που αυτή αναγκαστικά θα φέρει είτε προς τη μία είτε προς την άλλη κατεύθυνση. Γι' αυτό και η αριστερά παγκοσμίως ζητά πχ να μην πειραχτούν οι συντάξεις, κάτι αδύνατο, μιας και όταν έχουν πειραχθεί όλα τα όλα που υποστηρίζουν και χρηματοδοτούν τις συντάξεις, είναι προφανές ότι αργά ή γρήγορα θα πειραχτούν και οι συντάξεις. Στην πραγματικότητα, η μόνη ελπίδα για όσους επιβιώσουν μετά από τις σκληρές μάχες του μέλλοντος, θα είναι να παλέψουν από τώρα για ένα άλλο σύστημα, και όχι να ζητούν από τους καπιταλιστές να τους δώσουν αυτά που τους έδιναν μέχρι τώρα. Αυτό δεν πρόκειται να συμβεί, και στη συνέχεια της ανάρτησης θα δούμε και μερικά στοιχεία για το γιατί).


Ας δούμε καταρχήν το άρθρο του Forbes, ώστε να το διαβάσετε και εσείς, και μετά προχωράμε στα υπόλοιπα:

The Greatest Retirement Crisis In American History
Spoiler:
We are on the precipice of the greatest retirement crisis in the history of the world. In the decades to come, we will witness millions of elderly Americans, the Baby Boomers and others, slipping into poverty. Too frail to work, too poor to retire will become the “new normal” for many elderly Americans. That dire prediction, which I wrote two years ago, is already coming true. [...] With the average 401(k) balance for 65 year olds estimated at $25,000 by independent experts – $100,000 if you believe the retirement planning industry - the decades many elders will spend in forced or elected “retirement” will be grim.  (Update: In response to readers’ questions about the lower number, Teresa Ghilarducci, a professor of economics at the New School for Social Research, estimates that 75% of Americans nearing retirement in 2010 had less than $30,000 in their retirement accounts.)

Corporate America and the financial wizards behind the past three decades of so-called retirement innovations, most notably titans of the pension benefits consulting and mutual fund 401(k) industries, are down-playing just how bad things are already and how much worse they are going to get.

Americans today are aware that corporate pensions have been virtually eliminated and that the few remaining private, as well as the nation’s public pensions, are in jeopardy. Even if you are among the lucky few that have a pension, you cannot rest assured that it will be there for all the years you’ll need it. Whether you know it or not, someone is busy trying to figure how to screw you out of your pension.

The signs of the coming retirement crisis are all around you. Who’s bagging your groceries: a young high school kid or an older “retiree” who had to go back to work to supplement his income or qualify for health insurance?
The impending crisis will come in what I call “waves,” as opposed to a tsunami hitting all at once. With each successive wave, more elderly will be drowned. The older you are, the harder it is to recover from a set-back.

Wave 1: Retirees Come Back To Work
Workers who retired post-2000 realize they cannot possibly live on their meager retirement savings, virtually no interest and limited health benefits and conclude they must go back to work full-time. For example, one of my clients, a sheriff’s office, has already seen retirees coming back to work largely for health insurance coverage. While these retirees do have pensions, the cost of health insurance, when not subsidized by an employer, is far greater than they had anticipated. For those who are physically and mentally capable of going back to work and are welcomed by their former employers or other employers, this is a plausible survival strategy.

Wave 2: Workers Delay Full Retirement
Many current workers realize they have not saved enough to retire and postpone retirement for a certain number of years. They still believe, however, that someday they will be able to retire and live off their savings. This strategy makes sense for workers who can hang onto their jobs at the same (or better) pay and are healthy enough to keep working. On the other hand, older workers who are forced by employers to agree to demotions, pay cuts or part-time status to stay on, may feel demoralized.

Wave 3: Full Retirement Is Unachievable
Many current workers and retirees at some point realize that they can never fully retire, i.e., stop working altogether, and commit to working part-time for as many of their golden years as possible.
The problem is, of course, that each year more elderly people become too frail to work and fewer employers are interested in hiring them, even on a part-time basis. Remember those ads that said, “It’s hell to be forty and out of work?” Try looking for work at 70 or 80.

Wave 4: Drowning
At some point, lack of savings, lack of employment possibilities and failing health will catch up with the overwhelming majority of the nation’s elders.  Let me emphasize that we’re talking about the overwhelming majority, not a small percentage who arguably made bad decisions throughout their working lives.

Given the certainty that a retirement crisis is headed toward our shores, you’d think that our elected officials would be hard at work preparing a response. Of course, that’s not happening. To the contrary, conservatives are trying to pare back so-called entitlements that will mushroom in the near future and liberals have failed to acknowledge the crisis or propose any solutions.
Eventually the pain will be so widespread that the crisis will be impossible to ignore.


Δείτε επίσης και ένα σχετικό άρθρο από το CNN:

More Americans delaying retirement until their 80s
Spoiler:
As they struggle to save for retirement, a growing number of middle-class Americans plan to postpone their golden years until they are in their 80's.

Nearly one-third, or 30%, now plan to work until they are 80 or older -- up from 25% a year ago, according to a Wells Fargo survey of 1,000 adults with income less than $100,000. Overall, 70% of respondents plan to work during retirement, many of whom plan to do so because they simply won't be able to afford to retire full time. 

But working well into your 70's, 80's or even 90's, isn't always realistic, said Ready. Nearly three-quarters of those who plan to work into their 80's say their employer won't want them working when they're that old, for example. Other roadblocks, like health issues, could arise as well. 
[...]
As a result, there's a huge disparity between what people need and what they have saved. While respondents said they will need a median of $300,000 in total savings to support themselves in retirement, the average amount saved is only $25,000.
Overall, 53% of Americans say they don't know whether they will have enough saved for retirement -- up from 42% last year.

Μη ξεχάσεις να πάρεις και την εφημερίδα με τις μικρές αγγελίες να βρω καμιά δουλειά - με απέλυσαν πάλι

Ας δούμε τώρα τη βασικότερη αιτία για την οποία σήμερα δεν μπορεί πλέον ο εργάτης να περιμένει να πάρει σύνταξη όπως η προηγούμενη γενιά: Δε θα σας πω γενικότητες του στιλ "φταίει ο καπιταλισμός, διότι ο καπιταλισμός ναι μεν φταίει, αλλά πάντως έδωσε -σε γενικές γραμμές- συντάξεις στην προηγούμενη γενιά, έτσι δεν είναι; Γιατί λοιπόν να μη δώσει και σε αυτή; Ειδικά αν κάνουμε μερικές πορείες και απεργίες, και γενικά αν τους πιέσουμε, ίσως να αναγκάσουμε τις κυβερνήσεις να μη βάλουν χέρι στις συντάξεις μας. Μόνο που το πρόβλημα είναι πολύ βαθύτερο από το τι θέλει και το τι δε θέλει ο κάθε πολιτικάντης, και γι' αυτό σας λέω ότι δεν αρκούν διαμαρτυρίες υπεράσπισης των σημερινών συντάξεων, αλλά απαιτείται πολύ συνολικότερη ανατροπή.

Το συνταξιοδοτικό πρόγραμμα, ειδικά στις ευρωπαικές χώρες όπου προχώρησε περισσότερο το λεγόμενο "κοινωνικό κράτος", βασίζεται στην εξής αρχή:

Η κάθε γενιά εργατών που έρχεται, παράγει πλούτο μέσα από την εργασία της, και ένα μέρος αυτού του πλούτου συγκεντρώνεται στα ασφαλιστικά ταμεία των εργαζομένων, ώστε να πληρωθούν οι συντάξεις των παλιότερων εργατών που τώρα έχουν βγει στη σύνταξη. Με λίγα λόγια, η κάθε γενιά εργατών που βγαίνει στη σύνταξη, βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον πλούτο που θα παράξει και θα αποταμιεύσει η επόμενη γενιά εργατών στο μέλλον, ώστε να γεμίσουν τα ασφαλιστικά ταμεία και να μπορέσουν να καταβάλλουν τις συμφωνημένες συντάξεις.

Ο καπιταλισμός στη Δύση πέρασε μερικές δεκαετίες σχετικά "ομαλής" και "συνεχόμενης" ανάπτυξης (εντάξει, υπήρχαν και διάφορα σκαμπανεβάσματα, όπως πχ η πετρελαική κρίση του 1973, που τέλος πάντων ξεπεράστηκε μέσω της αύξησης της πίστωσης/δανείων και συνοδεύτηκε από την κυριαρχία των τραπεζών). Επειδή λοιπόν ο καπιταλισμός βρισκόταν σε αυτή την φάση "ανάπτυξης",  η γενιά των παππούδων μας μπόρεσε να βγει σε σύνταξη, διότι η επόμενη γενιά εργατών (οι γονείς μας) μπόρεσε να βρει δουλειές, και μάλιστα  με "σχετικά καλούς" μισθούς, ώστε να παράγει πλούτο και να γεμίσει τα ασφαλιστικά ταμεία.

Μέχρι τώρα λοιπόν το σύστημα των συντάξεων δούλευε (ή τουλάχιστον έτσι φαινόταν). Τώρα όμως τα πράγματα άλλαξαν: Η νεότερη γενιά εργατών δε μπορεί εύκολα να βρει δουλειά, ή αν βρει δουλειά είναι κακοπληρωμένη, με λίγα ή και καθόλου ένσημα. Άρα, τα ασφαλιστικά ταμεία δε γεμίζουν πλέον, και άρα αργά ή γρήγορα θα σταματήσουν να έχουν τα απαραίτητα χρήματα για να δίνουν τις συντάξεις που έδιναν ή που υποτίθεται ότι θα δώσουν σε κάποιον "ανυποψίαστο και φουκαρά" εργάτη, που περιμένει πώς και πώς να βγει στη σύνταξη.


Επίσης, θα πρέπει να δούμε και μερικούς άλλους σημαντικούς παράγοντες, που ισχύουν τόσο στη Ελλάδα (όλα θυμόμαστε τα "δομημένα ομόλογα" που οδήγησαν σε μεγάλες ζημιές τα ασφαλιστικά ταμεία, ή το κούρεμα των Ελληνικών ομολόγων που επίσης οδήγησε τα ταμεία σε μεγάλες απώλειες), όσο και παγκοσμίως:

Όπως έχουμε εξηγήσει πολλές φορές, ο καπιταλισμός στη Δύση έχει χάσει την "ανταγωνιστικότητα" του, με το βιομηχανικό κεφάλαιο να μεταναστεύει εδώ και χρόνια προς Ασία. Προκειμένου να "καλυφθεί" αυτή η φυγή, τα δυτικά κράτη πολλαπλασίασαν τον τραπεζικό δανεισμό και την πίστωση. Μέσα στα πολλά που έκαναν, ήταν να επενδύσουν και τα χρήματα που είχαν συσσωρεύσει οι εργαζόμενοι στα ασφαλιστικά τους ταμεία σε κρατικά ομόλογα, ή "δομημένα ομόλογα", ή ξέρω και εγώ τι άλλο. Αντί δηλαδή τα κεφάλαια αυτά να "λιμνάζουν" και να μην "αξιοποιούνται" προκειμένου να "κινηθεί η αγορά", τα χρήματα αυτά επενδύθηκαν (χωρίς βέβαια να ερωτηθούν ή έστω να ενημερωθούν οι εργαζόμενοι, που νόμιζαν ότι τα λεφτά τους είναι ασφαλισμένα).

Το πρόβλημα είναι πως αυτές οι επενδύσεις δεν πάνε καλά, διότι οι "δυτικές οικονομίες" πάνε από το κακό στο χειρότερο (το βιομηχανικό κεφάλαιο εξακολουθεί να μην κάνει επενδύσεις στη Δύση, και έτσι όχι μόνο δεν παράγεται αρκετός νέος πλούτος για να ικανοποιήσει και τους καπιταλιστές (που προφανώς είναι αχόρταγοι) και τα ασφαλιστικά ταμεία, αλλά πλέον η Δύση έχει να αντιμετωπίσει και ένα σωρό δάνεια που είχαν δωθεί στο παρελθόν και τώρα δε μπορούν να εξοφληθούν). Δεν είναι μόνο "ελληνικό" το πρόβλημα, είναι παγκόσμιο - πχ πριν λίγες μέρες διαβάσαμε την είδηση ότι το 97% των χρημάτων ενός ασφαλιστικού ταμείου στην Ισπανία έχει επενδυθεί...σε ομόλογα του Ισπανικού δημοσίου!

Πόσο καλή είναι αυτή η επένδυση για τους εργαζόμενους; Προφανώς είναι χάλια, και συμφέρει μόνο το Ισπανικό κράτος, που βγήκε επενδυτή πρόθυμο να αγοράσει τα ομόλογα του χωρίς καν να χρειαστεί να ψάξει (μιας και το ίδιο το ισπανικό κράτος ελέγχει άμεσα ή έμμεσα τα ασφαλιστικά ταμεία). Αυτά τα ομόλογα όμως νομοτελειακά θα κουρευτούν κάποια στιγμή (μιας και η Ισπανία δεν παράγει αρκετό πλούτο για να εξοφλήσει πλήρως όλα αυτά τα ομόλογα). Τότε τα ασφαλιστικά ταμεία θα χάσουν πολλά χρήματα, όπως έχει ήδη γίνει στην Ελλάδα (μάλιστα, εμείς ως πιο "έμπειροι" θυμόμαστε και κάτι ακόμα: Ότι την ίδια ώρα που οι κυβερνήσεις έδιναν και δίνουν αμύθητα ποσά για να μην καταρρεύσουν οι τράπεζες, και επίσης φρόντισαν να εξαιρέσουν από το κούρεμα των ομολόγων μερικούς μεγάλους διεθνείς ομολογιούχους, άφησαν επίτηδες τα ταμεία απροστάτευτα, ή και τα ανάγκασαν να επενδύσουν σε ομόλογα, ώστε αρχικά να χρηματοδοτήσουν το κράτος με τα λεφτά των εργατών, και μετά να "τινάξουν στον αέρα" τα ασφαλιστικά ταμεία, ώστε να επιβάλλουν ως "αναγκαίες" τις περικοπές των συντάξεων).


Πάντως, θα "αντισταθούμε στον πειρασμό" να επικεντρωθούμε στα "δομημένα ομόλογα", διότι όπως αναφέραμε και πιο πάνω τα λεφτά των ασφαλιστικών ταμείων επενδύθηκαν κατ' αυτό τον τρόπο ώστε να ενισχύσουν τον τραπεζικό δανεισμό, και να υποκαταστήσουν έτσι το βαθύτερο πρόβλημα για τη Δύση, που είναι η φυγή του βιομηχανικού κεφαλαίου προς Ασία.

Αν πχ ρίξουμε μια ματιά στην οικονομία των ΗΠΑ, θα δούμε ότι έχει εμπορικά ελλείμματα σε ύψη ρεκόρ, που διαρκώς μεγαλώνουν, και μάλιστα τα 4 τελευταία χρόνια είναι υψηλότερα από 1 ΤΡΙΣ δολάρια/έτος (δηλαδή όχι απλά η Αμερική τεράστια ελλείμματα, αλλά κάθε χρόνο τα ελλείμματα αυτά μεγαλώνουν κατά τουλάχιστον 1 τρις δολάρια ακόμα, καθώς η κρίση του 2088 έχει οξύνει και έχει φέρει στην επιφάνεια την αποσάθρωση του παραγωγικού τους ιστού). Παρόμοια είναι η κατάσταση και σχεδόν σε όλη τη Δύση, με τη Γερμανία βέβαια να επιβάλλει λιτότητα στην ευρωζώνη ώστε να κοπούν αυτά τα ελλείμματα, αντί να διαιωνίζονται με της εκτύπωσης χρήματος (που οδηγεί σε υπερπληθωρισμό αν δεν αντιστοιχεί σε αντίστοιχη αύξηση της παραγωγής πλούτου).

Το διάγραμμα δείχνει την πτώση του βιομηχανικού τομέα στις ΗΠΑ τις τελευταίες δεκαετίες, και την παράλληλη άνοδο των "υπηρεσιών" (κυρίως των χρηματοπιστωτικών υπηρεσίων βέβαια, γιατί κάποιες υπηρεσίες είναι πράγματι παραγωγικές, χρήσιμες και απαραίτητες...)

Χθες είδαμε μάλιστα και μερικά χρήσιμα άρθρα επί του θέματος, που έδειχναν ότι ο #1 αναπτυσσόμενος κλάδος εργασίας στην Αμερική είναι πλέον...η φροντίδα ηλικιωμένων! Υπάρχουν πολλά τέτοια παρόμοια άρθρα (πχ δείτε ακόμα ένα, όπου φαίνεται ότι ο αριθμός των Αμερικάνων εργατών που δουλεύει σε εστιατόρια, fast-food, μπαρ, κτλ είναι σήμερα μεγαλύτερος από ποτέ, όπως και ο αριθμός των Αμερικάνων που ζει με κουπόνια σίτισης, ή με επιδόματα αναπηρίας, κτλ).

Μη με παρεξηγήσετε, όλες αυτές οι δουλειές είναι δουλειές με μόχθο, και δεν έχω τίποτα εναντίον των εργατών που τις κάνουν. Αλλά είναι επίσης αλήθεια ότι όλες αυτές οι δουλειές, από τη φροντίδα ανάπηρων και ηλικιωμένων, μέχρι το να δουλεύεις σε εστιατόριο ή μπαρ, είναι κυρίως "υποστηρικτικές δουλειές", δηλαδή υπάρχουν για να υποστηρίζουν την παραγωγή (ο καπιταλισμός εξάλλου δίνει φαγητό και φροντίδα στον εργάτη μόνο και μόνο για να μπορέσει μετά αυτός να εργασθεί και να παράγει προιόντα και υπηρεσίες. Αν ο εργάτης δεν εργάζεται, τότε γιατί να φάει σε εστιατόριο ή να έχει λεφτά για φροντίδα αν είναι ηλικιωμένος; Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που τα λεφτά για το ταμείο των αναπήρων στην Αμερική φτάνουν μέχρι το 2016, όπως μας λέει η Wall Street Journal, διότι αν οι πλούσιοι δεν πληρώνουν φόρους (που σιγά μην πληρώσουν, ακόμα και να τους φορολογήσεις απλά θα πάνε αλλού), και οι εργάτες δε βρίσκουν δουλειές ώστε να καταβάλλονται ένσημα στα ταμεία, τότε προφανώς τα ταμεία οδηγούνται στον οικονομικό μαρασμό. Άσε που έχουν και τη μία χασούρα μετά την άλλη, αφού τα όποια χρήματα είχαν συγκεντρώσει τα είχαν επενδύσει σε κρατικά ομόλογα και άλλες τέτοιες επενδύσεις που έως σήμερα"κινούσαν την αγορά", αλλά τώρα είναι πλέον φανερό ότι δε μπορούν να αποπληρωθούν).


Tuesday, April 9, 2013

Η ανάκαμψη συνεχίζεται

Η παραπάνω εικόνα είναι από έναν καταυλισμό...στο Κάνσας της Αμερικής (!), όπου ζουν άστεγοι. Ή μάλλον ζούσαν άστεγοι, μιας και η αστυνομία τους έδιωξε ακόμα και από την τρύπα -στην κυριολεξία- όπου ζούσαν. Τέτοιου είδους ειδήσεις δεν πολυακούγονται βέβαια, διότι χαλάνε τη μόστρα περί "ανάκαμψης", με το γενικό δείκτη του χρηματιστηρίου να καταγράφει συνεχόμενα ρεκόρ (χάρη στα δολάρια που τυπώνει η FED και τα χαρίζει στην "Αριστοκρατία του χρήματος", την ίδια ώρα που ο εργάτης υποφέρει ολοένα και περισσότερο):

Kansas City police, a local charity and other city departments on Friday cleared out and filled in a complex of elaborate tunnels and holes at a homeless camp near the East Bottoms.
“One of the tunnels probably went 20 to 25 feet underground towards the back and veered off in another direction about six feet or so, and there was some bedding and some candles,” said Officer Jason Cooley, community interaction officer for the East Patrol. “It was kind of in a little hill and probably four feet beneath the surface.”
What especially concerned Cooley was a pile of recently soiled diapers, indicating the presence of children.
Readmore
 Αναβίωση παλιών και "ξεχασμένων" θεσμών, όπως οι φυλακές ειδικά για τους οφειλέτες (debtors prisons): Παλιότερα είχαμε ξαναδεί το θέμα σε αυτό το άρθρο

Είναι τόσοι πολλοί αυτοί που δεν έχουν να εξοφλήσουν τα χρέη τους, που πλέον δημιουργούνται φυλακές ειδικά για αυτούς - είτε μιλάμε για Αμερική, είτε για Ελλάδα:

Thousands of Americans are sent to jail not for committing a crime, but because they can't afford to pay for traffic tickets, medical bills and court fees. 
If that sounds like a debtors' prison, a legal relic which was abolished in this country in the 1830s, that's because it is. And courts and judges in states across the land are violating the Constitution by incarcerating people for being unable to pay such debts.
The high rates of unemployment and government fiscal shortfalls that followed the housing crash have increased the use of debtors' prisons, as states look for ways to replenish their coffers. Said Chettiar, "It's like drawing blood from a stone. States are trying to increase their revenue on the backs of the poor."

Ένα στρατόπεδο εντός του νομού Αττικής για να μετατραπεί σε χώρο κράτησης ατόμων που έχουν καταδικαστεί ή προφυλακιστεί για οικονομικά εγκλήματα αναζητεί η κυβέρνηση σύμφωνα με δηλώσεις του υπουργού Δικαιοσύνης.

Σύμφωνα με την εφημερίδα Τα Νέα, ο Αντώνης Ρουπακιώτης δήλωσε πως στον ίδιο χώρο θα κρατούνται και άτομα που έχουν καταδικαστεί για ήσσονος σημασίας αδικήματα με ποινές φυλάκισης που δεν ξεπερνούν τα δύο χρόνια.
Ναι μωρέ εντάξει, και τι έγινε που ο κόσμος δεν έχει λεφτά να αγοράσει τα σπίτια που έχει χτίσει, ή να αποπληρώσει το στεγαστικό του δάνειο; Αφού εμείς θα πάρουμε ένα "πακέτο διάσωσης" από το κράτος και θα είμαστε ΟΚ. Τώρα τι θα κάνετε εσείς και πόση αξία θα έχει τελικά το δολάριο μετά από μερικά χρόνια εκτύπωσης ακόμα, τι μας νοιάζει εμάς; Εμείς σωθήκαμε και η ανάκαμψη έρχεται (για εμάς)!


 Η εκπαίδευση είναι και αυτή μια "αγορά": Επενδύεις πληρώνοντας δίδακτρα για να εκπαιδευτείς, και μετά αν καταφέρεις και βρεις μια καλή δουλειά για να πληρώσεις τα σπουδαστικά σου δάνεια, τότε η επένδυση πέτυχε. Αν όμως δε βρεις δουλειά, ή αν βρεις μια δουλειά χωρίς καλό μισθό, τότε δεν μπορείς να αποπληρώσεις τα δάνεια που είχες πάρει για τις σπουδές σου, και χρεωκοπείς

Banks wrote off $3 billion of student loan debt in the first two months of 2013, up more than 36 percent from the year-ago period, as many graduates remain jobless, underemployed or cash-strapped in a slow U.S. economic recovery, an Equifax study showed.
The credit reporting agency also said Monday that student lending has grown from last year because more people are going back to school and the cost of higher education has risen.

Chicago to close 54 schools to address $1B deficit
Tens of thousands of Chicago students, parents and teachers learned Thursday their schools were on a long-feared list of 54 the city plans to close in an effort to stabilize an educational system facing a huge budget shortfall.
Mayor Rahm Emanuel says the closures are necessary because too many Chicago Public School buildings are half-empty, with 403,000 students in a system that has seats for more than 500,000. But opponents say the closures will further erode troubled neighborhoods and endanger students who may have to cross gang boundaries to attend school. The schools slated for closure are all elementary schools and are overwhelmingly black and in low-income neighborhoods.

Stockton Becomes Biggest US City To Declare Bankruptcy
A mere nine months after we first discussed the inevitability of Stockton, CA.'s bankruptcy, a judge has ordered today that the city will now become the most populous in the US to be declared bankrupt.
Τι έκανε λέει; Δε βρίσκεις δουλειά; Κρίμα, αλλά και τι να κάνουμε; Άμα δε σου αρέσει η ανεργία ή μια δουλειά με μισθό που δε σου επιτρέπει να ζήσεις, τότε αυτοκτόνα, δε σε κρατάει κανείς. Εμείς από την πλευρά μας κάνουμε αυτό που πρέπει για να ανακάμψει ο καπιταλισμός. Άμα δε σου αρέσει, άντε γεια!

Westminster Coroner's Court heard Dr Elliott - who was also a qualified engineer and was described as a 'high academic achiever' - had suffered a number of career knock-backs in the weeks leading to his death.
'Whilst perhaps disappointed and suffering from a degree of depression due to his lack of work opportunities he was otherwise a fit, intelligent young man who had achieved well at university.

Arggggh! American Workers at a Breaking Point 

The economy is supposed to be in recovery mode, but you wouldn't know it by the grunts and groans coming from the next cubicle.

A whopping 83 percent of American workers said they are stressed out by at least one thing at work, up sharply from 73 percent in 2012, according to a survey by Harris Interactive for Everest College.

Όσο για τους δείκτες ανεργίας, αυτοί αυξάνονται, απλά δεν πολυφαίνεται στις (μαγειρεμένες) στατιστικές. Ένα ωραίο "κόλπο" για να μη φαίνεται η άνοδος της ανεργίας είναι το να μη μετράμε ως άνεργους αυτούς που πλέον έχουν σταματήσει να ψάχνουν για δουλειά και δε δικαιούνται άλλα επιδόματα ανεργίας. Στην πραγματικότητα όμως, όπως δείχνει και το διάγραμμα, το ποσοστό του πληθυσμού που εργάζεται διαρκώς μειώνεται...Πώς θα πληρώσουν οι ΗΠΑ τα χρέος τους που διαρκώς αυξάνεται, αν ο "οικονομικά ενεργός" πληθυσμός της χώρας διαρκώς μειώνεται; Α ναι, θα τυπώσουν δολάρια και θα πληρώσουν τα πάντα, υπερπληθωρίζοντας το νόμισμα και ισοπεδώνοντας και τους εργάτες που δουλεύουν εκεί!

Millions of Americans have gone missing from the workforce.
Every month that those would-be workers are gone raises the odds that they might never come back, dimming the prospects for future economic growth. The vanishing trend is more than a decade old, but it accelerated during the Great Recession.
Perplexingly, the driving force behind the decline does not appear to be baby boomers beginning to retire, an event economists have long predicted would shrink the size of the workforce. It’s people in the prime of their working years, ages 25 to 54, who began tumbling out of the job market in the early 2000s and have continued to disappear during the recovery.
That’s obviously bad for those people, who aren’t earning money in any way that would legally require them to pay taxes. It’s also bad for the economy for a simple reason: The fewer workers, the less growth produced.
A smaller workforce reduces what economists call potential gross domestic product, or how much the economy can be expected to expand over the long term.

 Μην ανησυχείτε όμως, ιδού ο #1 κλάδος που αναπτύσεται αυτή τη στιγμή στην Αμερική με βάση τα επίσημα στοιχεία, και δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας: Η φροντίδα ανάπηρων και ηλικιωμένων! Το βλέπουμε και στην Ελλάδα αυτό το φαινόμενο, με τους πιο ηλικιωμένους/ανάπηρους να ξοδεύουν τις όποιες αποταμιεύσεις/πλούτο είχαν συγκεντρώσει προσλαμβάνοντας κυρίως μετανάστες εργάτες για να τους φροντίζουν τώρα στα γεράματα. Αυτός ο κλάδος αναπτύσσεται και στην Αμερική, και όντως δημιουργεί θέσεις εργασίας, αλλά προφανώς δε δημιουργεί νέο πλούτο, απλά ξοδεύει τις αποταμιεύσεις, δηλαδή τον έτοιμο πλούτο που είχε παραχθεί στο παρελθόν

Meet the fastest growing job in America: 40% of its workers are on public assistance

It's the job of the future! And it's terrible! It's low-wage, low-tech, long hours, in most cases it's not covered by minimum wage or overtime protections, and it's projected to grow by 70 percent between 2010 and 2020. That's right: It's home health care work.

 Καμιά φορά ακούμε για τις διάφορες "κομπίνες" που γίνονται στην Ελλάδα, με ανθρώπους που δεν έχουν πρόβλήματα υγείας να παριστάνουν τους ανάπηρους ώστε να εισπράξουν τα επιδόματα του κράτους και να ζουν χωρίς να δουλεύουν. Όπως βλέπουμε και στα διαγράμματα για την Αμερική, "πενία τέχνας κατεργάζεται", και ολοένα και περισσότεροι Αμερικάνοι δηλώνουν πλέον "ανάπηροι". Αυτή τη στιγμή, ο αριθμός των Αμερικάνων που εισπράτουν επιδόματα αναπηρίας έχει εκτιναχθεί σε...23 εκατομμύρια! Εδώ μερικά αποσπάσματα από ένα ενδιαφέρον άρθρο:
People who leave the workforce and go on disability qualify for Medicare, the government health care program that also covers the elderly. They also get disability payments from the government of about $13,000 a year. This isn't great. But if your alternative is a minimum wage job that will pay you at most $15,000 a year, and probably does not include health insurance, disability may be a better option.
 [...]
When you are an adult applying for disability you have to prove you cannot function in a "work-like setting." When you are a kid, a disability can be anything that prevents you from progressing in school.

Jahleel's mom wants him to do well in school. But her livelihood depends on Jahleel struggling in school. This tension only increases as kids get older. One mother told me her teenage son wanted to work, but she didn't want him to get a job because if he did, the family would lose its disability check.
Αυτή η κατάσταση όμως ΔΕΝ είναι βιώσιμη, ειδικά για ένα κράτος τόσο βαθιά χρεωκοπημένο όσο η Αμερική (ή η Ελλάδα βέβαια):

Disability Fund to Be Depleted by 2016
Even as more people in the U.S. rely on disability benefits, the program that pays them is running into a problem: there isn’t enough money coming in to cover the amount that’s going out.
The disability insurance trust fund has been running at a deficit since 2009. So far, it has been able to make payments drawing down on surpluses built during the 1990s and early 2000s. But unless revenue increases or payouts drop that extra cash will eventually run out.

Και επειδή μπορεί να έχετε τίποτα περίεργες ιδέες στο μυαλό σας ότι αξίζετε καλούς μισθούς, συνθήκες εργασίας, κτλ, μην ξεχνάτε ότι έχετε να ανταγωνιστείτε εναντίον αυτών, μιας και στα πλαίσια του συστήματος της αγοράς, οι εργάτες ανταγωνίζονται ο ένας τον άλλον για το ποιος είναι πιο κερδοφόρος για τον εργοδότη ώστε να τον προτιμήσει:

Qatar 2022 World Cup organizers accused of using ‘slave labor’ for less than $1 per hour

Μη διαμαρτύρεστε, κάνουμε ότι κάνουμε...για το καλό σας, ώστε να γίνετε πιο ανταγωνιστικοί.Και αυτό αφορά σχεδόν τους πάντες στη Δύση, ακόμα και τους "υπεράνω κάθε υποψίας"!

The Netherlands, Berlin's most important ally in pushing for greater budgetary discipline in Europe, has fallen into an economic crisis itself. The once exemplary economy is suffering from huge debts and a burst real estate bubble, which has stalled growth and endangered jobs.

Τσουνάμι απολύσεων στην Ιταλία
Κατά 13,8% αυξήθηκαν οι απολύσεις στην Ιταλία το 2012, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που μετέδωσε σήμερα η δημόσια τηλεόραση RAI.
Συνολικά το περασμένο έτος έχασαν την θέση εργασίας τους, παραιτήθηκαν ή συνταξιοδοτήθηκαν 1 εκατομμύριο άνθρωποι. Η ένωση εμπορικών επιμελητηρίων Ιταλίας αναφέρει επίσης ότι από την 1η Ιανουαρίου μέχρι την 31η Δεκεμβρίου του 2012 "κατέβαζαν ρολά" χίλιες επιχειρήσεις την ημέρα.

Spanish bankruptcies hit record in first quarter of 2013 

A record number of Spanish companies went bust in the first quarter of 2013 as companies remained under intense pressure from tight credit conditions and meager demand, a study showed on Monday.
 Number of Britons on 'zero hours' contracts hits record high

Record numbers of British workers are being employed on "zero hours" contracts which keep staff on standby and deny them regular hours, official figures disclose.

French Unemployment Hits 16-Year High
French unemployment nudged a record level in February as the jobless total rose for the 22nd month in succession to a 16-year high, adding to the acute political pressure on President François Hollande as he battles a stalled economy.
 Μη μου τα πρήζετε πάλι για τους άνεργους εργάτες, τι με νοιάζει εμένα; Εγώ βλέπω ότι η πιο προσοδοφόρα λύση είναι να χρησιμοποιήσω μηχανές για τη βιομηχανική παραγωγή, όχι εργάτες που θέλουν μισθούς, κάνουν απεργίες, κουράζονται, γκρινιάζουν, μπλα, μπλα, μπλα. Βέβαια αυτό σημαίνει ότι πολλοί εργάτες θα μείνουν άνεργοι, αλλά και τι να κάνω εγώ; Να εξαφανιστώ από προσώπου γης και να σταματήσω να κρατάω για τον εαυτό μου τα κέρδη του εργοστασίου, ώστε να ζουν καλύτερα οι εργάτες, να βρουν δουλειά και να κάνουν κουμάντο αυτοί στις ζωές τους; Πριτς! Δεν σφάξανε!

As Wages Rise, Employers Consider Replacing Workers With Technology; Burger-Flipping Robot May Be on Horizon

Carla Hesseltine is considering buying a few tablet devices for her bakery so customers can place orders for her signature M&M cupcakes on their own, straight from the counter.
The reason: She fears the $7.25 an hour that she currently pays her 10 customer-service employees, mostly college students, could rise, perhaps to $9 an hour under a pledge by President Barack Obama earlier this month.
In order for her Just Cupcakes LLC to remain profitable in the face of higher expected labor costs, Ms. Hesseltine believes the customer-ordering process "would have to be more automated" at the Virginia Beach, Va., chain, which has two strip-mall locations as well as a food van. Thus, she could eliminate the 10 workers who currently ask customers what they would like to eat.

Μερικές σύντομες παρατηρήσεις για τη Θάτσερ (και όχι μόνο)


Δε θα σας κουράσω με αναλυτικές λίστες και παρουσιάσεις για το τι έκανε ή δεν έκανε η Θάτσερ. Αυτά μπορείτε να τα βρείτε σε ένα σωρό άρθρα που κυκλοφορούν ή θα κυκλοφορήσουν αυτές τις ημέρες, και θα μας θυμίζουν τον ανελέητο πόλεμο της Θάτσερ απέναντι στους ανθρακωρύχους, τα συνδικάτα και γενικά κατά της εργατικής τάξης στην Αγγλία, τις ιδιωτικοποιήσεις, τη στήριξη της προς τον χουντικό Πινοσέτ, την τυφλή προσήλωση στις πολιτικές της αγοράς (νεοφιλελευθερισμός), και ένα σωρό άλλα τέτοια "κατορθώματα".

Αντίθετα, θα επικεντρωθώ στο ότι η Μάργκαρετ Θάτσερ ήταν μια μεγάλος αντίπαλος, που πέθανε νικήτρια, ξαπλωμένη στο κρεβάτι της, λόγω...γηρατειών. Δεν πέθανε δηλαδή από μια σφαίρα ή από μια λεπίδα της αριστεράς, η οποία μπόρεσε να "γιορτάσει" [sic] το θάνατο της μόνο όταν η Θάτσερ γέρασε και πέθανε..."από φυσικά αίτια" και έχοντας κάνει όλα αυτά που έκανε εναντίον μας χωρίς να μπορέσουμε να την ανατρέψουμε και χωρίς κανένας να ανταποδώσει επαρκώς τα πυρά.

Είναι τυχαίο που υπάρχουν ένα σωρό φερέφωνα της άρχουσας τάξης που τώρα την δοξολογούν και γράφουν παιάνες για χατήρι της; (Μέχρι και ταινία στην οποία την αγιογραφούν έχουν βγάλει, και εννοείται ότι έχουν βραβεύσει κιόλας την ταινία αυτή, που αναμφίβολα θα διαπλάσει τις "νέες Θάτσερ" της εποχής μας!).

Οι καπιταλιστές βέβαια και οι διάφοροι παρατρεχάμενοι τους (δημοσιογράφοι, ακαδημαϊκοί, και διάφοροι άλλοι "αναλυτές" του συστήματος) λογικό είναι να υμνούν τη Θάτσερ, διότι ήταν μια μεγάλη πολιτική ηγέτης για αυτούς:

Στο πρόσωπο της Θάτσερ βρήκαν μια ηγετική φυσιογνωμία που είχε τις θεωρητικές γνώσεις, το πολιτικό σχέδιο, και τη θέληση να το εφαρμόσει, ώστε να βγάλει τον καπιταλισμό στην Αγγλία από την κρίση της δεκαετίας του 1970 που τον είχε καθηλώσει, και να αποτελέσει μάλιστα και "πρότυπο" για τον καπιταλιστές σε διεθνές επίπεδο (δεν είναι τυχαίο που οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές συχνά ονομάζονται και "θατσερισμός" προς τιμήν της).

Μη ξεχνάμε ότι η Θάτσερ πήρε την εξουσία σε μια περίοδο όπου η Αγγλία, αλλά και ολόκληρη η Δύση προσπαθούσε να ανακάμψει από την πετρελαϊκή κρίση του 1973. Και όταν ο καπιταλισμός περνά κρίση, έχει την ανάγκη να απαλλαχτεί από το "ανθρώπινο πρόσωπο του", και να χτυπήσει άγρια την εργατική τάξη (όπως βλέπουμε και σήμερα, σε ακόμα πιο μεγάλη κλίμακα μάλιστα).

Αυτό ακριβώς κατάφερε να κάνει η Θάτσερ, με τεράστια επιτυχία: Χτύπησε τα συνδικάτα, ειδικά τους ανθρακωρύχους, μέχρι τέλους, και η εργατική τάξη υπέφερε (γι' αυτό και τώρα πανηγυρίζουν που πέθανε). Παρά τη μαχητικότητα τους όμως, παρά τις συγκρούσεις στους δρόμους, παρά τα τραγούδια των Clash και των Sex Pistols, στο τέλος η Θάτσερ νίκησε, διότι είχε καλύτερη ιδεολογική συγκρότηση (άρα και πιο ξεκάθαρο στόχο), καλύτερη οργάνωση και ήταν πιο προσηλωμένη στο στόχο. Αυτή είναι η ωμή αλήθεια, όσο και αν δεν μας αρέσει.

Γνωστό είναι και το εξής περιστατικό από τις πρώτες συσκέψεις του κόμματος της, όταν είχε φρεσκοεκλεγεί στην ηγεσία: Πήγε λοιπόν στη σύσκεψη, έβγαλε από την τσάντα της το βιβλίο του Χάγιεκ "Το Σύνταγμα της Ελευθερίας", και είπε στους υπόλοιπους ότι "Αυτά κύριοι πιστεύουμε".

Ο Χάγιεκ, για όσους δεν τον γνωρίζουν, είναι ένας μεγάλος "γκουρού" των νεοφιλελεύθερων (σχολή του Σικάγο, κτλ), που τότε ξεκίνησαν την άνοδο τους. Ως τότε, κυριαρχούσε το λεγόμενο "κράτος δικαίου", ο "καπιταλισμός με ανθρώπινο πρόσωπο", και όλα αυτά τέλος πάντων.

Όμως, ο καπιταλισμός, τόσο στην Αγγλία όσο και διεθνώς, αντιμετώπιζε πρόβλημα (δηλαδή οι καπιταλιστές ήθελαν περισσότερα κέρδη από αυτά που έβγαζαν ως τότε). Βγήκε λοιπόν η Θάτσερ και έφερε στο προσκήνιο τους νεοφιλελεύθερους, εφαρμόζοντας με θρησκευτική ευλάβεια τη "Βίβλο" του Χάγιεκ:

Ιδιωτικοποίησε τα πάντα, μείωσε το εργατικό κόστος, χτύπησε με ωμή αστυνομική βία τους απεργούς και όσους τις αντιστέκονταν, παραμέρισε ακόμα και τους αστούς πολιτικούς αντιπάλους της που ήταν "αδύναμοι" (δηλαδή ακόμα υποστήριζαν το "κράτος δικαίου", που πλέον δεν απέδιδε ικανοποιητικά κέρδη στους καπιταλιστές, άρα δεν το δέχονταν, άρα δεν επένδυαν και άρα δεν υπήρχε καπιταλιστική ανάπτυξη). Επίσης, ως "αντίδοτο" (=υποκατάστατο) στην αποβιομηχάνιση της Αγγλίας έφερε τον τραπεζικό δανεισμό, κάτι που εφαρμόστηκε βέβαια σε παγκόσμια κλίμακα εδώ και 3 δεκαετίες, και για αυτά τα 30 χρόνια έδωσε στους καπιταλίστες μεγάλα κέρδη. Βέβαια, αυτές οι πολιτικές δεν έλυσαν το πρόβλημα, ίσα-ίσα που τελικά οδήγησαν σε ακόμα μεγαλύτερο σάπισμα και σε μεγέθυνση της κρίσης όταν τελικά αυτή ξέσπασε. Αυτό όμως δεν το βλέπει ένας καπιταλιστής (διότι δε θέλει να το δει, δεν τον συμφέρει, και προτιμά κάθε φορά που επιστρέφει η κρίση να ξαναεφαρμόζει "θατσερισμό' ή κάτι αντίστοιχο τέλος πάντων).

Όπως είχε πει άλλωστε και η Θάτσερ, "δεν υπάρχει εναλλακτική λύση" ("there is no alternative"). Ίσως να σας φαίνεται περίεργο, αλλά (σχεδόν) συμφωνώ μαζί της: Αν κάποιος ήθελε τότε ο καπιταλισμός να ξεπεράσει την κρίση του, και να αναπτυχθεί, έπρεπε να εφαρμόσει αυτές τις πολιτικές, ώστε να γίνει πιο φτηνή, πειθαρχημένη και με λιγότερα δικαιώματα η εργατική τάξη, και παράλληλα να δωθούν στους καπιταλιστές τα "ασημικά του κράτους", να δωθούν τραπεζικά δάνεια για να υποκατασταθεί η βιομηχανική παραγωγή που δεν απέδιδε πολλά κέρδη, κτλ, κτλ, κτλ. Αν βέβαια κάποιος ήθελε κάτι άλλο, τότε θα έπρεπε να πάψει να αναζητά το "κράτος δικαίου" και τον "καπιταλισμό με ανθρώπινο πρόσωπο", και να αναζητήσει την εναλλακτική σε ένα άλλο σύστημα. 

Η Θάτσερ είχε δηλαδή άδικο, υπήρχε εναλλακτική λύση, και αυτή η εναλλακτική λύση ήταν ο κομμουνισμός. Αλλά το κομμουνιστικό κίνημα ήταν -και είναι- αδύναμο, και σχεδόν κανένας δεν κάθισε να οργανώσει τους εργάτες πάνω σε μια τέτοια βάση. Σχεδόν όλοι διεκδικούσαν την παραμονή-επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση, κάτι που όμως δεν ήταν πλέον εφικτό. Η εποχή του "κράτους δικαίου" είχε περάσει, και η Θάτσερ το είχε καταλάβει αυτό, γι' αυτό και κράδαινε με τόση μανία τα όπλα της (είτε αυτά ήταν τα γκλομπ των ΜΑΤ, είτε ήταν το βιβλίο του Χάγιεκ). Οι εργάτες είχαν και αυτοί τα καδρόνια τους βέβαια, αλλά από ιδεολογικής και πολιτικής-οργανωτικής σκοπιάς, δεν κράδαιναν το βιβλίο του Μαρξ, ούτε είχαν την πολιτική οργάνωση των Μπολσεβίκων.

Η κατάσταση ήταν αυτό που η αριστερά κάποτε χαρακτήριζε ως "σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα". Έτσι, το τελικό αποτέλεσμα ήταν οι εργάτες να βρίζουν όλη μέρα κι όλη νύχτα τη Θάτσερ, να συγκρούονται με τα ΜΑΤ στους δρόμους, να εκτονώνονται με εκρήξεις "τυφλής και ανοργάνωτης βίας" χωρίς σκοπό και στόχο, και τελικά...να ηττούνται και να "σκύβουν το κεφάλι" - διότι, αφού δεν οργανώθηκαν ιδεολογικά και πολιτικά για να παλέψουν για μια άλλη κοινωνία ("σοσιαλισμός"), τελικά...ηττήθηκαν και ξέμειναν με τη βαρβαρότητα ("νεοφιλελευθερισμός").

Όλα αυτά τα λέω διότι βλέπω την ιστορία να επαναλαμβάνεται: Ο καπιταλισμός περνά μια ακόμα πιο βαθιά κρίση, η αριστερά είναι ακόμα ιδεολογικά αδύναμη και πολιτικά ανοργάνωτη, και οι "νέες Θάτσερ" της εποχής μας βαδίζουν προς μία ακόμα μεγάλη και ιστορική νίκη εναντίον μας (μάλιστα τυχαίνει η Μέρκελ στη Γερμανία να εφαρμόζει και αυτή με φανατική προσήλωση σκληρές πολιτικές θατσερικού τύπου, και να της μοιάζει ακόμα και εμφανισιακά (αντισεξουαλική), με αποτέλεσμα οι ιστορικές συγκρίσεις να είναι αναπόφευκτες).

Το θέμα είναι όμως ότι η Θάτσερ έκανε ότι έκανε εναντίον μας, συνταξιοδοτήθηκε, παροπλίστηκε και πέθανε στο κρεββατάκι της ήσυχα κι ωραία, λόγω γηρατειών. Δεν καταφέραμε δηλαδή να ανατρέψουμε τις πολιτικές της, ούτε και να την τιμωρήσουμε αυτή και τους συνεργούς της για τα όσα έκαναν. Λογικό είναι να χαίρεται ο κόσμος που πέθανε, αλλά θα ήταν καλύτερο να φροντίσουμε να μη γίνει το ίδιο με τη Μέρκελ (και όχι μόνο με τη Μέρκελ βέβαια, δεν είναι προσωπικό το θέμα, αλλά και με τον Ομπάμα, τον Πούτιν, τους Κινέζους, τους Γιαπωνέζους αλλά και με τους δικούς μας ντόπιους αφεντάδες και -κυρίως- τις πολιτικές που εφαρμόζουν).

Ο "απλός εργάτης" χρειάζεται ιδεολογική διαφώτιση και πολιτική οργάνωση, αλλιώς θα έχουμε όλοι τη μοίρα των Άγγλων ανθρακωρύχων, που πάλεψαν γενναία ίσως, αλλά ηττήθηκαν, και την ίδια ώρα οι ηγέτες που μας διαλύουν θα πεθάνουν αργότερα λόγω γηρατειών, με ένα σωρό αυλικούς να τους δοξολογούν μέρα-νύχτα. Συγνώμη κιόλας, αλλά επιτρέψτε μου να μη γιορτάσω και τόοοοσο πολύ. Θα γιορτάσω περισσότερο όταν οι Θάτσερ αυτού του κόσμου αρχίσουν να πεθαίνουν από τη λεπίδα της αριστεράς και όχι λόγω γηρατειών στη ζεστασιά του σπιτιού τους.

Κάτι τελευταίο μιας και δεν έχω και πολύ χρόνο: Η Θάτσερ ήταν μια μεγάλη αντίπαλος, και θα πρέπει να παραδεχόμαστε την αξία του αντιπάλου διότι " η αξία του ηττημένου είναι αυτή που δίνει δόξα στο νικητή". Αυτό το λέω για να βγάλω 2 χρήσιμα συμπεράσματα:
  • Γενικά, αν θέλουμε να πετύχουμε μεγάλες νίκες και να προχωρήσουμε, πρέπει κάποια στιγμή να παλέψουμε και να νικήσουμε απέναντι σε μεγάλους αντιπάλους, όχι μόνο απέναντι σε μικρούς. Για παράδειγμα, αν η αριστερά επιλέγει συνεχώς να ασχολείται με την κάθε πιθανή ή απίθανη ατάκα του Άδωνη ή του υπεύθυνου τύπου της ΝΔ ή του ΠΑΣΟΚ, τότε δε θα πάει και πολύ μπροστά. Αυτοί είναι πολιτικάντηδες Β' και Γ' διαλογής, και άρα ακόμα και αν τους νικήσεις, δεν θα πρόκειται και για μεγάλη νίκη (διότι αφού "η αξία του ηττημένου" είναι αυτή που δίνει "δόξα" στο νικητή, πόση "δόξα" μπορεί να σου δώσει αν καταφέρεις να την πεις πχ...στον Άδωνη; Αν θέλεις μεγάλη "δόξα", πρέπει να τα βάλεις με με όσα λένε και -κυρίως- με όσα κάνουν οι κεντρικοί τραπεζίτες, οι βιομήχανοι, οι κυβερνήσεις αλλά και οι ιδεολογικοί "φιλόσοφοι" της άρχουσας τάξης. Το λέω αυτό διότι παρατηρώ μια τάση να επικεντρώνονται πολλοί στις ατάκες του Αδωνη ή τους υπεύθυνου τύπου της κυβέρνησης, και να χάνουν τα μεγάλα γεγονότα που συμβαίνουν γύρω τους).
  • Με το να βρίζουμε και να γκρινιάζουμε για τη Θάτσερ και την κάθε Θάτσερ δε θα πάμε και πολύ μπροστά. Ειδικά για όσους υποτίθεται ότι είναι και στην 'πρωτοπορία" του αγώνα, καλό θα ήταν να μπορέσουν και αυτοί να φέρουν ένα βιβλίο (όχι του Χάγιεκ βέβαια, αλλά του Μαρξ), να το διαβάσουν, να το καταλάβουν και με βάση αυτό να οργανώσουν πολιτικά την εργατική τάξη ώστε να δώσει τον αγώνα για μια άλλη κοινωνία, γιατί όντως "δεν υπάρχει άλλη εναλλακτική", εκτός και αν θέλουμε μια επανάληψη της Θάτσερ ξανά και ξανά και ξανά...

Monday, April 8, 2013

Τραπεζικό σύστημα Ελλάδας: Η επόμενη μέρα (και ποιος θα το ελέγχει)

Η "πρώτη είδηση" των ημερών στην Ελλάδα, που μάλιστα κάνει και το γύρο του κόσμου, είναι η ακύρωση της συγχώνευσης μεταξύ Εθνικής και Eurobank, μετά από το "βέτο" που άσκησε η τρόικα.

Η είδηση είναι όντως μεγάλη, διότι, ειδικά στη σημερινή εποχή, το να ελέγχεις το ποιες και πόσες πιστώσεις (δάνεια) θα δίνονται είναι ένα από τα βασικότερα σημεία-κλειδιά για να ελέγξεις μια κοινωνία. Άλλωστε, εδώ και χρόνια το βιομηχανικό κεφάλαιο "μεταναστεύει" προς Ασία, και οι χώρες της Δύσης (πλην Γερμανίας που "κρατιέται" σχετικά καλά) έχουν υποκαταστήσει αυτή τη φυγή με ολοένα και περισσότερα δάνεια. Κοινώς, η αγορά εδώ και χρόνια κινείται ολοένα και περισσότερο μέσω τραπεζικών πιστώσεων ==>άρα αυτός που ελέγχει αυτές τις τραπεζικές πιστώσεις θα έχει στα χέρια του μια τεράστια δύναμη/έλεγχο της κοινωνίας.

Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που ξέσπασε τώρα αυτή η "διαφωνία" μεταξύ της τρόικας και των εγχώριων τραπεζιτών, αλλά και άλλων εγχώριων πολιτικάντηδων, δημοσιογράφων,κτλ που προωθούσαν τη συγχώνευση Εθνικής-Eurobank. Μάλιστα, στην πραγματικότητα η "διαφωνία" αυτή δεν είναι καινούργια, αλλά υπάρχει εδώ και χρόνια, απλά τώρα έφτασε στο τελικό της στάδιο και "εκδηλώθηκε". Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα ένα-ένα:

Καταρχήν, το εγχώριο τραπεζικό σύστημα είναι χρεωκοπημένο (εδώ είναι χρεωκοπημένο το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα, σιγά μην δεν είναι το εγχώριο!), διότι έχουν δωθεί πάμπολλα δάνεια και άλλες μορφές πίστωσης (ομόλογα, κτλ) τα οποία δε θα αποπληρωθούν ποτέ.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, κάποιοι τραπεζίτες που είναι σε κάπως καλύτερη οικονομική κατάσταση, ή/και έχουν πολιτικές διασυνδέσεις (όπως πχ ο Σάλλας της Τράπεζας Πειραιώς που απορρόφησε το "καλό κομμάτι" της Αγροτικής κτλ) θα αρπάξουν για ένα κομμάτι ψωμί τα πάντα, και οι υπόλοιπες τράπεζες θα κλείσουν, αν δε διασωθούν με "πακέτα σωτηρίας" (για την ακρίβεια, ΟΛΕΣ οι τράπεζες θα είχαν κλείσει σαν ντόμινο αν δεν υπήρχαν τα "πακέτα σωτηρίας").

Δεν είναι τυχαία η δήλωση του ΓΑΠ το Σεπτέμβρη του 2010, την οποία είχαμε δημοσιεύσει τότε, ότι
"προσδοκά σε συγχωνεύσεις που θα καταλήξουν σε μια ισχυρή κρατική τράπεζα και δύο ή τρεις ιδιωτικές"
Με απλά λόγια, οδηγούμαστε, όπως και σε όλους τους άλλους κλάδους, σε μια κατάσταση μονοπώλιου-ολιγοπώλιου, με 3-4 μεγάλους "παίχτες" να ελέγχουν τα πάντα. Άλλωστε, ο "ελεύθερος ανταγωνισμός" που ονειρεύονται οι ιεροκήρυκες της "ελεύθερης αγοράς" πάντα καταλήγει στη δημιουργία μονοπωλίων-ολιγοπωλίων, όπως στο γνωστό παιχνίδι της μονόπολυς, όπου στο τέλος ένας ή δύο παίχτες μαζεύουν τα πάντα και οι υπόλοιποι χρεωκοπούν. Ο τραπεζικός κλαδος προφανώς δεν αποτελεί εξαίρεση σε αυτόν το γενικό κανόνα της συγκέντρωσης και της δημιουργίας μονοπωλίων-ολιγοπωλίων (και αν σας ξενίζει κάπως που "κουκουεδίζω" επειδή μιλάω για μονοπώλια, κακό του κεφαλιού σας, μιας και όντως σήμερα ο καπιταλισμός δημιουργεί, πιο έντονα από ποτέ, καρτέλ και μονοπώλια).


Τόσο η ντόπια άρχουσα τάξη, όσο και η τρόικα, συμφωνούν ότι η "επόμενη μέρα" για το τραπεζικό σύστημα περιλαμβάνει 3-4 τράπεζες, όπως είχε πει και ο ΓΑΠ εδώ και χρόνια. Όμως, υπάρχει ένα ΜΕΓΑΛΟ σημείο τριβής: Ποιος θα ελέγχει αυτές τις τράπεζες;

Αν παρατηρήσετε τις κινήσεις της άρχουσας τάξης, τα άρθρα των φερεφωνων της στα ΜΜΕ, κτλ, θα δείτε ότι ναι μεν εφαρμόζουν με χαρά τα διάφορα "μνημόνια" όταν αυτά αφορούν μείωσης μισθών, μείωση κοινωνικών παροχών (υγεία, κτλ), αλλά πάντα διαμαρτύρονται και αντιδρούν όταν θίγονται τα δικά τους συμφέροντα (είτε μιλάμε για χαράτσια στην εκκλησία, είτε μιλάμε για τη λίστα Λαγκάρντ, είτε μιλάμε για χτύπημα των ρουσφετιών που τους εξασφαλίζουν ψήφους, κτλ, κτλ, κτλ).

Ένα άλλο λοιπόν σημείο όπου η ντόπια άρχουσα τάξη δεν επέτρεπε πολλές παρεμβάσεις ήταν ο έλεγχος του τραπεζικού συστήματος, που προφανώς ήθελε να τον κρατήσει για λογαριασμό της. Το πρόβλημα είναι ότι οι τράπεζες ήταν χρεωκοπημένες, οπότε χρειάζονταν "πακέτα σωτηρίας". Και αυτά μπορούσαν να τα βρουν μόνο από τους πιστωτές/τρόικα.

Εννοείται όμως ότι οι πιστωτές δεν είναι φιλανθρωπικά ιδρύματα, είναι ιμπεριαλιστές που θα δώσουν χρήματα αρκεί να πάρουν και πολλαπλάσια ανταλλάγματα. Έως τώρα, έπαιρναν κυρίως τα "ασημικά του κράτους", όπως πχ ΟΣΕ, ΕΥΔΑΠ, ΟΠΑΠ, και ένα σωρό άλλα τέτοια "φιλέτα". Οι τράπεζες όμως παρέμεναν αποκλειστικά στα χέρια της εγχώριας ολιγαρχίας, και μάλιστα όποιος διάβαζε άρθρα των ντόπιων φερεφώνων θα έβλεπε την αγωνία των εγχώριας αυτής ολιγαρχίας να μη χάσει τον έλεγχο του τραπεζικού συστήματος. Δείτε πχ ένα χαρακτηριστικό άρθρο από τη γνωστή φυλλάδα του Μπόμπολα "Ημερησία" (υπάρχουν και παλιότερα άρθρα εδώ και μήνες, απλά δεν έγραφα και δεν τα έχω, ούτε έχω χρόνο να τα ψάξω):

Casus beli οι απαιτήσεις της τρόικα για Εθνική-Eurobank
[...] Κι ενώ ομόφωνα τραπεζίτες, αναλυτές και άλλοι ειδικοί (καθώς και η τρόικα) εξέφρασαν τη συμφωνία τους με το deal και προπαντός με τις ευεργετικές επιδράσεις που θα έχει στην ελληνική οικονομία και στην προσπάθεια εξόδου από την κρίση και επιστροφής στην ανάπτυξη, ήρθε ξαφνικά η τρόικα να ναρκοθετήσει το εγχείρημα.
Τώρα οι τροϊκανοί ανακάλυψαν (λες και δεν το ήξεραν προηγουμένως) ότι το νέο σχήμα είναι πολύ μεγάλο για τα ελληνικά δεδομένα και εξ΄ αυτού του λόγου αποτελεί κίνδυνο.
Αν αυτός είναι ο νέος κανόνας στην Ευρωπαϊκή Ενωση, τότε σύμφωνα με τη λογική της τρόικα θα πρέπει να περιμένουμε διασπάσεις τραπεζών.
Μα , είναι με τα καλά τους οι τροϊκανοί; Μήπως συνειδητά τορπιλίζουν την ελληνική οικονομία κάθε φορά που πάει να σηκώσει κεφάλι; Οτι κι αν συμβαίνει αν δεν τρελαθούμε με τα καμώματα της τρόικα, δεν θα τρελαθούμε ποτέ. Και αν η οικονομία αντέξει τη φθοροποιό δράση της, θα αποδείξει ότι είναι εφτάψυχη.
Η ψύχραιμη και ορθολογική οικονομική αντιμετώπιση, το εθνικό συμφέρον επιβάλουν στην κυβέρνηση όχι απλώς να τραβήξει μία κόκκινη γραμμή, αλλά να προειδοποιήσει την τρόικα ότι μία τέτοια παράλογη και ανορθολογική απαίτηση μπορεί να αποτελέσει casus beli.
Επιτέλους, ας βάλουμε ένα τέλος σε απαιτήσεις της τρόικα που είναι βλακώδεις και αντί να βοηθούν τη χώρα, τη βυθίζουν στην παρακμή.
Θα πρέπει βέβαια να αναγνωρίσουμε ότι ο συντάκτης του άρθρου έχει δίκιο σε ότι αφορά τις δικαιολογίες της τρόικας:

Η τρόικα είπε βασικά ότι τάχα δε θέλει τη συγχώνευση επειδή τα συνδυαστικά χρέη των δύο τραπεζών είναι πολύ μεγάλα, και άρα αν συγχωνευτούν θα είναι δύσκολο να δωθούν τα απαραίτητα κεφάλαια για τα "πακέτα σωτηρίας", οπότε θα οδηγηθούμε σε καταστάσεις Κύπρου.

Όπως και στην Κύπρο, έτσι και εδώ, η ΕΚΤ-Γερμανία ΔΕΝ ΘΈΛΕΙ να τυπώσει ευρώ. Αν ήθελε, θα μπορούσε να τυπώσει λίγα δισεκατομμυριάκια και να σώσει τις τράπεζες στην Κύπρο, και το ίδιο θα μπορούσε να κάνει και στην Ελλάδα στο μέλλον. Άλλωστε, όταν ακόμα οι ξένες τράπεζες είχαν πολλά ελληνικά ομόλογα στην κατοχή τους, είδαμε ότι η ΕΚΤ τύπωσε ευρώ πριν μερικά χρόνια, έτσι δεν είναι;

Τώρα όμως οι γερμανικές/.γαλλικές κτλ τράπεζες έχουν ξεφορτωθεί τα περισσότερα ελληνικά ομόλογα που κατείχαν, και άρα η Γερμανία/ΕΚΤ είναι πιο "ελεύθερη" να πιέσει περισσότερο τα πράγματα. Οπότε εκβιάζει, γνωρίζοντας ότι σε λίγους μήνες η Ελλάδα θα ζητάει τη νέα δόση της (δηλαδή θα ζητάει νέα δάνεια για να ξεπληρώσει τα παλιά, κάτι που βέβαια τη βυθίζει ολοένα και περισσότερο βαθιά στο χρέος).

Η Κυπριακή κυβέρνηση αρχικά αντέδρασε και είπε ΟΧΙ στο σχέδιο για "κούρεμα" των μεγαλοκαταθετών, διότι θα έχαναν λεφτά και οι ντόπιοι ολιγάρχες. Όταν όμως είδαν ότι η Γερμανία επιμένει, και η Ρωσία πήγε με το μέρος της Γερμανίας (άγνωστό με τι αντάλλαγμα/διαβουλεύσεις), τότε η Κυπριακή άρχουσα τάξη αναγκάστηκε να δεχτεί το κούρεμα, διότι δεν είχε άλλη λύση - ή μάλλον είχε, θα μπορούσε να βγει από το ευρώ και να τυπώσει κυπριακές λίρες, αλλά αυτό ήταν ακόμα χειρότερο για τους ντόπιους ολιγάρχες, διότι το νέο νόμισμα θα έχανε ένα πολύ μεγάλο μέρος της ξαίας του λόγω του πληθωρισμού, άρα θα έβγαιναν ακόμα πιο χαμένοι όσοι έχουν λεφτά.

Το ίδιο γίνεται και στην Ελλάδα: Η Γερμανία ξέρει ότι σε λίγο τα λεφτά της προηγούμενης δόσης τελειώνουν, και ξέρει ότι η ελληνική άρχουσα τάξη δε θέλει να βγει από το ευρώ και να πάει σε μια [πολύ] πληθωρισμένη δραχμή. Οπότε, μην έχοντας λεφτά για να διασώσει τις τράπεζες, η ελληνική άρχουσα τάξη θα δεχτεί να παραδώσει το έλεγχο του τραπεζικού συστήματος της χώρας στους ξένους πιστωτές (έστω και αν δεν της αρέσει και γκρινιάζει). Και όπως λέγαμε και στην αρχή του άρθρου, όποιος ελέγχει την πίστωση σήμερα, ελέγχει ένα σημείο-κλειδί με τεράστια σημασία για τον ελέγχο της χώρας. Γι' αυτό και η τρόκια επιμένει, και γι' αυτό και οι ντόπιοι ολιγάρχες θα φωνάζουν και -κατά την άποψη μου- θα προσπαθήσουν να αμυνθούν και να ανατρέψουν αυτή την απόφαση. Θα έχουμε δηλαδή πολλά επεισόδια σε αυτό το "σίριαλ" για το ποιος θα ελέγχει τις τράπεζες (και κατ' επέκταση όλους εμάς).

Η συγχώνευση Εθνικής-Eurobank είναι σημαντικός κόμβος, μιας και η Εθνική είναι ξεκάθαρα η πιο σημαντική τράπεζα με τεράστια οικονομική και πολιτική σημασία, και αν ενισχυόταν με την Eurobank, η νέα τράπεζα που θα προέκυπτε θα έλεγχε [σχεδόν] τα πάντα. Άρα, ακόμα και κάποιος "ξένος" αποκτούσε όλες τις υπόλοιπες τράπεζες (λέμε τώρα), η βασικότερη τράπεζα θα έμενε στα χέρια της ντόπιας ολιγαρχίας, που έτσι θα κατάφερνε να συνεχίζει να ελέγχει τα πράγματα. Το θέμα είναι όμως ότι...δεν υπάρχουν χρήματα για τη λεγόμενη "ανακεφαλαιοποίηση" των τραπεζών (δηλαδή τα "πακέτα σωτηρίας"  που χρειάζονται για να μην χρεωκοπήσουν).

Ήδη έχουμε μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη, που παρουσιάζεται μάλιστα από το γνωστό φερέφωνο της άρχουσας τάξης  "Το Βήμα" ως...λαικός καπιταλισμός!!!


Πείραμα λαϊκού καπιταλισμού στην Eurobank!
Θα επιχειρήσει με ίδιες δυνάμεις να επιτύχει την αύξηση κεφαλαίου των περίπου 580 εκατ. ευρώ
Καταιγιστικές είναι οι εξελίξεις στην εγχώρια τραπεζική αγορά μετά την αναστροφή της συγχώνευσης Εθνικής - Eurobank που επιβλήθηκε την Κυριακή από την τρόικα. Πλέον, όπως επισήμως ανακοινώθηκε, οι δύο τράπεζες πάνε σε χωριστές συνελεύσεις και χωριστές απόπειρες αύξησης κεφαλαίου, με την ελπίδα να συγκεντρώσουν το 10% από ιδιώτες μετόχους και να αποτρέψουν τον απόλυτο έλεγχό τους από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας.

Η Εθνική θα δώσει μάχη προκειμένου να συγκεντρώσει περίπου 950 εκατ. ευρώ από ιδιώτες μετόχους και αντιστοίχως η τρέχουσα διοίκηση της Eurobank, απαλλαγμένη από τον παλαιό μέτοχό της, θα επιχειρήσει με ίδιες δυνάμεις να επιτύχει την αύξηση κεφαλαίου των περίπου 580 εκατ. ευρώ.

Πληροφορίες αναφέρουν ότι έχουν βολιδοσκοπηθεί και θα συμμετάσχουν οι εργαζόμενοι με ένα ή και δύο μισθούς,αλλά και επιχειρηματίες που εμπιστεύονται το μάνατζμεντ. Αν επιτύχει θα πρόκειται για πείραμα λαϊκού καπιταλισμού, καθώς θα αναδειχθεί μοναδικό σχήμα μετόχων - εργαζομένων και στελεχών.
Με λίγα λόγια, αντί να πληρώσουν τους εργαζόμενους με ευρώ, θα τους πληρώσουν με κάτι ακόμα πιο μοχλευμένο[*] (δηλαδή...με μετοχές τις τράπεζας στην οποία δουλεύουν, και η οποία είναι στην πραγματικότητα χρεωκοπημένη, οπότε τους στερεί τα ευρώ του μισθού τους, και τους δίνει σε αντάλλαγμα μετοχές, που θα δούμε πόσο θα αξίζουν (ανάλογα με τις εξελίξεις και το πως θα τα πάει η Eurobank). Προς το παρόν, η πρώτη αντίδραση είναι βέβαια θετική για την τράπεζα, διότι μ'αυτά και μ'αυτά θα μαζέψει χρήματα και θα αποφύγει, προς το παρόν τουλάχιστον, τη χρεωκοπία, και ίσως και την εξαγοράς της από κάποιον "ξένο":

Γιατί γύρισε θετικά η μετοχή της Eurobank 

Η μετοχή της Eurobank γύρισε από το -30% σε θετικό έδαφος μετά και τη δημοσιοποίηση της πρόθεσης της τράπεζας να επιχειρήσει στο υπόλοιπο χρονικό ορίζοντα που μένει να υλοποιήσει αύξηση κεφαλαίου περί τα 550 εκατ. ευρώ ώστε να εκμεταλλευτεί μια τελευταία ευκαιρία για να μη χάσει η τράπεζα τον ιδιωτικό της χαρακτήρα.


[*] Αξίζει να κάνουμε μια σύντομη έστω παρατήρηση, και να πούμε ότι κάποτε ο εργάτης πληρωνόταν σε χρυσό (χρυσά νομίσματα), μια και ο χρυσός είναι το χρηματικό ισοδύναμο για όλα τα υπόλοιπα προιόντα/υπηρεσίες που κυκλοφορούν στην αγορά.
Μετά, ο εργάτης πληρωνόταν σε νομίσματα που όμως είχαν την κρατική εγγύηση ότι αντιστοιχούσαν σε χρυσό ("κανόνας του χρυσού").
Στη συνέχεια, το κράτος αποφάσισε να σπάσει την υπόσχεση του αυτή, και τα νομίσματα πλέον δεν αντιστοιχούν σε χρυσό, δηλαδή σε πλούτο (προιόντα/υπηρεσίες) που έχει ήδη παραχθεί. Πλέον, τα νομίσματα είναι μιας μορφής πίστωση - όπως δηλαδή η τράπεζα μαζεύει 100 ευρώ σε καταθέσεις και δίνει με μόχλευση 1000 ευρώ δάνεια, έτσι και το κράτος έχει πχ 100 τόνους χρυσού και τυπώνει νομίσματα που αντιστοιχούν σε 1000 ή και 5000 τόνους χρυσού.
Και όπως ένα δάνειο ίσως να μην αποπληρωθεί ποτέ ("τοξικό δάνειο"), διότι η επένδυση δεν απέδωσε, έτσι και ένα χαρτονόμισμα μπορεί και αυτό να γίνει "τοξικό", αν το κράτος δε μπορέσει στο μέλλον να παράγει αρκετά προιόντα και υπηρεσίες ώστε να καλύψει έτσι όλη αυτή την πίστωση.
Επειδή όμως πλέον όλα αυτά δεν φτάνουν, βλέπουμε ότι πλέον εξετάζονται λύσεις του στιλ "να μη δίνουμε στους εργάτες ούτε καν μισθό σε ευρώ, να τους πληρώνουμε τους μισθούς...σε μετοχές, ώστε προς το παρόν να βρούμε εμείς χρηματοδότηση, και μετά βλέπουμε". Στην Πορτογαλλία, η Wall Street Journal αποκάλυψε πρόσφατα ότι εξετάζεται η λύση να πληρώνονται οι δημόσιοι υπάλληλοι...σε ομόλογα του πορτογαλλικού κράτους, δηλαδή σε μια ακόμα μεγαλύτερη μορφή μόχλευσης.
Τέλος πάντων, προφανώς όλα αυτά ξεφεύγουν από το θέμα του άρθρου, οπότε δεν το συνεχίζω, ωστόσο αφού η Eurobank σκέφτεται να πληρώσει τους εργάτες σε μετοχές, άξιζε νομίζω να το αναφέρουμε ως θέμα. Σας αφήνω με ένα πρόχειρο σχεδιάγραμμα που έκανα επί του θέματος και απεικονίζει χονδρικά τα δύο πρώτα επίπεδα μόχλευσης, χωρίς καν να πηγαίνει παραπάνω - πχ στο τρίτο επίπεδο μόχλευσης υπάρχουν οι μετοχές, κτλ.Όσο ανεβαίνουμε επίπεδα μόχλευσης, τόσο μεγαλύτερα είναι τα κέρδη αν η επένδυση πάει καλά, αλλά και τόσο μεγαλύτερο είναι βέβαια και το "επιχειρηματικό ρίσκο" (το διάγραμμα είναι πρόχειρο, δεν υπάρχει χρόνος για κάτι καλύτερο, ελπίζω τις επόμενες μέρες να λύσω κάποιες τελευταίες εκκρεμότητες που έχω και να ξαναρχίσω να γράφω κανονικά):